De Krom en de bijstand

VVD staatssecretaris De Krom van Sociale Zaken wil de bijstand aanpakken. Er kunnen 150 tot 200 duizend van de 355.000 mensen in de bijstand aan het werk. Het ondergraaft volgens de staatssecretaris ook de solidariteit bij de steeds kleiner wordende groep mensen die wel werken en de uitkeringen betalen.

Als politici dit soort dingen roepen dan is het nuttig om eens de cijfers nader te bekijken.

1. De bijstand, beroepsbevolking, werkloosheid.

Onderstaand figuur geeft het aantal bijstandsuitkeringen verstrekt aan mensen jonger dan 65 jaar. Over het aantal 65plussers straks meer.

We zien het aantal uitkeringen –de blauwe lijn- gestaag dalen -m.u.v. een kleine stijging rond 2005-  tot 2009, gevolgd door een scherpe stijging de laatste twee jaren.

Het werkloosheidspercentage steeg flink na 2001 tot boven de 6% rond 2005. Daarna een scherpe daling, gevolgd door een scherpe stijging v.a. 2009. Opmerkelijk is dat het aantal bijstandsuitkering rond 2005 nauwelijks reageerde op die stijging van de werkloosheid, maar dat die stijging in 2010 wel sterk was.  Vermoedelijk is de oorzaak de wijzingen in de WW in 2006 waardoor mensen eerder in de bijstand komen.

De groene stippellijn laat het aantal bijstandsuitkeringen zien als percentage van de bevolking van 18-65 jaar.  In 1998 waren er 435.000 65- in de bijstand. In 2010 was dat gedaald tot 310.000 en dat waren er 50.000 meer dan in 2009. Het percentage was in 1998 4,3% en dat is nu 2,9%, een daling met een derde. Dat is veel en dat terwijl het werkloosheidspercentage hetzelfde was. Plus de door mij al genoemde beperkingen van de WW! Dan hebben we ook nog toegangsbeperkingen van de WAO, waardoor er ook mensen in de bijstand kwamen en komen die vroeger in de WAO zaten of zouden hebben gezeten.

Dan misschien het belangrijkste cijfer: het aantal bijstandsuitkeringen t.o.v. de werkende beroepsbevolking (iedereen tussen de 15 en 65 met een baan van tenminste 12 uur), want dat is tenslotte expliciet genoemd door De Krom. De paarse stippellijn begint in 1998 bij 6,6% en eindigt in 2011 bij 4,2%. In 2009 was de ‘bijstandsdruk’ 3,5%, bijna een halvering t.o.v. 1998 en dat terwijl het werkloosheidspercentage gelijk was. De bijstand als percentage van de werkende bevolking loopt ook niet gelijk aan het aantal uitkeringen, maar de druk verminderd meer. Dat komt omdat het aantal mensen dat werkt sterker is toegenomen dan de bevolking. Die stijging komt voor een belangrijk deel doordat vrouwen, allochtonen (vooral niet-westerse) en ouderen meer werken.

2. Aantal uitkeringen per leeftijdsgroep

De volgende grafiek maakt een onderverdeling in leeftijdsgroepen.

Als we eerst kijken naar de stijgers dan zien we 65+ op één staan. De Krom neemt wel die bijna 40.000 65+ mee in zijn aantal van 355.000. Onzin natuurlijk om dat te doen als je het hebt over mensen aan het werk krijgen.

De tweede stijger is 55-65 jaar, op 1 januari 2011 is die leeftijdsgroep precies de babyboom.  De overige groepen zijn gedaald in aantal, alhoewel 45-55 jaar nauwelijks.

Een enorme daling vond plaats bij de groep 25-35 jaar: meer dan een halvering en dat geldt ook voor de groep 18-25 jaar.

Leuke cijfers, maar het zegt niet alles want de demografie van de bevolking is sterk veranderd. Daarom een volgende figuur die wel rekening houdt met de veranderde bevolkingssamenstelling.

3.Leeftijdsgroepen in de bijstand als percentage van bevolking.

Van alle bevolkingsgroepen heb ik uitgerekend welk percentage er in de bijstand liep t.o.v. de bevolking, heb 1998 op 100 gezet en vervolgens uitgerekend  wat de daarop volgende jaren daarvan afweken. 65+ heb ik niet meegenomen omdat daar een stijging plaats vond van 100 naar 224 nu. Dat maakte de grafiek onduidelijk.

Buiten die 65+ dus daalden alle groepen van flink tot enorm. De bevolking van 55-65 ondervindt, als je alleen naar de bijstand kijkt, (nu nog) weinig last van recessies. Vaak een lang arbeidsverleden (dus lange WW-rechten) zal een oorzaak zijn. Niettemin zien we het percentage in de bijstand met 20% dalen t.o.v. mensen van dezelfde leeftijd 10 jaar geleden.

De groep 45-55 jaar maakte de minste daling mee. Ook is die gevoeliger voor werkloosheid dan de hiervoor besproken jong bejaarden.

Het meest gevoelige voor werkloosheid zijn de jonkies: een stijging met 2/3 in de bijstand van 2009 tot nu. De daling daarentegen tussen 1998 en 2009 was 70% en is nu nog de helft van 1998.

Hoe ouder je bent, hoe meer kans om in de bijstand te lopen. Jongeren lopen bij economische neergang juist meer kans om erin te komen, maar zijn er ook sneller weer uit.

De situatie op de arbeidsmarkt  speelt ook een rol: ouderen hebben vaste banen, jongeren en allochtonen hebben flexibele  contracten en werken via uitzendbureaus. Die vliegen er het eerste uit.

4. Leeftijdsgroepen in de bijstand als percentage van de beroepsbevolking

Het belangrijkste is de druk van de bijstand op de werkende beroepsbevolking. De volgende grafiek laat de spectaculaire cijfers zien.

De beroepsbevolking 2011 in het laatste figuur is van het 2e kwartaal 2011

Als je vergelijkt met het vorige figuur dan valt op dat de totale druk 65- nog iets minder is geworden: ruim 4% procentpunt. Dat komt door de, door mij al aangehaalde, stijging van de werkzame beroepsbevolking.

In 2009 zie je bijna een halvering van de druk t.o.v. 1998! Het meest spectaculair is het verschil van de groep 55-65 tussen 1998 en nu. Zagen we in het tweede figuur dat het aantal bijstandontvangers nog toenam, in het derde  dat de druk daalde met 20% t.o.v. de bevolking, maar hier in de vierde grafiek zien we de druk zelfs meer dan halveren. De bevolkingsgroep 55-65 jaar is weliswaar met meer dan 40% gestegen, maar de werkende beroepsbevolking in dat cohort  met 140%! Niet alle groepen delen in de feestvreugde: hoe jonger hoe minder het verschil. Bij de allerjongsten is het zelfs een negatief verschil met de vergelijking met de bevolking. De werkende beroepsbevolking is iets gedaald, maar de bevolkingsgroep zelf is gestegen.

5. Conclusie

Het argument van De Krom dat de solidariteit in het geding is, slaat nergens op. Het aantal bijstandsuitkeringen is sterk afgenomen en dat terwijl de werkende beroepsbevolking is toegenomen. Een solidaire VVD’er is trouwens een contradictio in terminis.

De VVD misbruikt de crisis om ons sociale zekerheidsstelsel af te breken. Verbeteringen moeten altijd kunnen, ik ben geen conservatieve socialist, maar dit is geen eerlijk spel.

Als dit Kabinet zich nu eens net zo druk zou maken om te zorgen dat er meer banen komen, dan verminderen de bijstandsuitkeringen vanzelf. Kijk maar naar het eerste figuur: het aantal uitkeringen steeg de afgelopen twee jaar met 50.000. Zorg dat er genoeg werk is dan komen in ieder geval die mensen vanzelf wel aan het werk en anders worden ze wel geholpen door de Sociale Diensten.

Uit de cijfers blijkt duidelijk dat de Sociale Diensten succes hebben gehad de afgelopen jaren met mensen uit de uitkering en aan het werk te krijgen. Of de methodes wel allemaal zo doelmatig waren heb ik mijn twijfels, maar het resultaat is er.

Of van de mensen die langdurig in de uitkering zitten nog veel mensen zouden zitten die een reële  kans maken op de arbeidsmarkt durf ik te betwijfelen.

Ik heb steeds meer het idee dat er sprake is van een plan. Wilders met bijvoorbeeld zijn leugen: “Er zijn veel mensen met een uitkering, die aantallen zijn vele malen groter bij allochtonen dan bij de autochtone bevolking,” maakt de geesten rijp om de sociale zekerheid af te breken. Een VVD’er maakt het tenslotte af, met een drogreden.

De komende jaren zal de bevolking van 15-65 jaar afnemen en daarmee in principe ook de beroepsbevolking. Over 25-30 jaar zal de afname met 7-8% zijn hoogtepunt bereiken. Dat moet een ieder zorgen baren, maar waarom dan (ook) niet bijvoorbeeld de subsidie stopzetten van vrouwen van mannen die thuiszitten (aanrechtsubsidie) Waarom het expliciet over de bijstand hebben en niet over de WW? Ligt toch veel meer voor de hand.

Bij K&B mompelde De Krom iets over dat hij zijn cijfers baseerde op die van enkele Sociale Diensten. Klinkt niet indrukwekkend. Een goed onderzoek door of in samenwerking met CBS/SCP lijkt mij meer voor de hand liggen.

 

6. Bronnen en artikelen.

CBS: Beroepsbevolking; kerncijfers naar geslacht en andere persoonskenmerken

CBS: Algemene bijstand; uitkeringen op grond van de WWB en de WIJ

CBS: Bevolking; geslacht, leeftijd en burgerlijke staat, 1 januari

Vandyke:  Autochtonen vaker uitkering dan allochtonen

Dit artikel is ook geplaatst op de website van sargasso.nl

4 thoughts on “De Krom en de bijstand

  1. JW

    Wat dit artikel laat zien is dat het mogelijk is om de schaal van de grafieken zo aan te passen, dat de boodschap in welk straatje dan ook past. Als de auteur een grafiek van de afgelopen 24 maanden had gebruikt, dan zou deze het statement van de staatssecretaris zeker ondersteunen.

    Een grafiek met tijdschaal van 13 jaar lijkt arbitrair gekozen; wellicht was 2001 qua afname minder indrukwekkend als beginpunt dan 1998? Bovendien is er tijdens de periode van de grafiek een trendbreuk dankzij de nieuwe bijstandswet van Balkenende II. Er zijn daarom meerdere verklaringen te vinden voor de getoonde afname; wat de grafiek wellicht laat zien is het grote succes van de nieuwe bijstandswet en de daaraan gekoppelde logische conclusie dat er in 1998 te veel mensen in de bijstand zaten die klaarblijkelijk ook gewoon aan het werk konden. Dit lijkt eerder een ondersteuning van de uitspraak van de Krom dan een tegenspraak aangezien het zou aantonen dat nieuwe regelgeving wel degelijk effectief kan zijn in het stimuleren van mensen om vanuit de bijstand weer de arbeidsmarkt op te gaan.

  2. vandyke Post author

    Allereerst zijn de gegevens van het CBS vanaf 1998 en niet eerder. Ook omdat 1998 hetzelfde percentage werkloosheid kende als het laatste jaar 2011, maakt het zo interessant.

    Er verandert veel in de sociale zekerheid en dat maakt het inderdaad vaak lastig om perioden te vergelijken, maar dat de neerwaartse trend door Balkenende II komt, wordt gelogenstraft door de grafiek waarin je duidelijk ziet dat al na 1998 de het aantal bijstandsuitkering in verhouding tot bevolking/werkenden daalt.
    De belangrijkste oorzaak van die daling is de sterk toegenomen arbeidsparticipatie van allochtonen en met name van de niet-westerse.

    De uitspraak van De Krom was:
    Het ondergraaft volgens de staatssecretaris ook de solidariteit bij de steeds kleiner wordende groep mensen die wel werken en de uitkeringen betalen.
    Dat is dus bewezen onzin.

  3. vandyke Post author

    Dat er veel mensen in de bijstand in iedere geval zaten, betwist ik niet. Ik schrijf dan ook:
    Uit de cijfers blijkt duidelijk dat de Sociale Diensten succes hebben gehad de afgelopen jaren met mensen uit de uitkering en aan het werk te krijgen. Of de methodes wel allemaal zo doelmatig waren heb ik mijn twijfels, maar het resultaat is er.
    Bovendien pleit ik voor nader onderzoek. De Krom echter bewijst helemaal niets.

Leave a Reply